RuaNG PenDidiKAn Alam SekiTAR,,,GEOGRAFI

               

                   Pencemaran MARIN di MALAYSIA

    

          Pencemaran marin atau pencemaran di perairan pinggir pantai mempunyai kaitan yang rapat dengan pencemaran sungai. Jika sungai dicemari, perairan pinggir pantai juga akan mengalami masalah pencemaran. Aktiviti pembangunan yang terlalu pesat khususnya di kawasan zon pinggir pantai dalam sektor pertanian, pembalakan, perindustrian, pembandaran dan perumahan serta pelancongan telah menyebabkan air laut seolah-olah tidak mampu menerima beban pencemaran yang terlalu banyak masa kini sehingga berlakunya masalah pencemaran marin. Pencemaran marin berpunca daripada tiga sumber yang utama iaitu melalui saliran sungai ke laut, larian air permukaan di sepanjang pinggir pantai dan tumpahan minyak yang berlaku di laut. Dalam kes pencemaran marin, ia boleh dinyatakan dalam beberapa parameter seperti minyak dan gris (O&G), jumlah pepejal terampai (TSS), bakteria Koliform (E.coli) serta logam berat seperti kuprum, raksa, plumbum, kadmium, arsenic dan kromium. Dua pertiga penduduk dunia mendiami kawasan zon pinggir pantai (UNEP, 1999). Secara tidak langsung masalah pencemaran yang berlaku sudah semestinya memberi impak kepada kehidupan manusia sama ada dari segi aspek sosial, ekonomi dan juga kesihatan. Justeru, dalam esei ini akan memberi fokus kepada masalah pencemaran yang berlaku di kawasan perairan pantai Selat Melaka dan Laut China Selatan.

          Esei ini juga membincangkan tentang peranan pihak kerajaan dalam menangani masalah pencemaran marin melalui agensi-agensi maritim dan terdapat juga penguatkuasaan undang-undang yang telah diperuntukan mengikut akta dan sebagainya. Tambahan lagi, wujudnya strategi pelan pembangunan dalam memperbaiki kesejahteraan alam sekitar. Oleh hal sedemikian, segala masalah pencemaran marin ini akan memberi impak yang besar ke atas alam sekitar dan ruang. Kesannya akan menyebabkan keadaan kualiti hidup manusia terjejas kerana sumber makanan protein utama khususnya ikan, dan makanan laut turut terjejas akibat masalah ini. Jadi sebagai manusia kita harus menjaga alam ini dengan sebaik mungkin bagi mengekalkan kefungsiannya demi generasi akan datang.

Pencemaran Marin  Di Malaysia

          Umumnya pencemaran marin dianggap tidak membimbangkan kerana air laut mampu meneutralkan segala bahan pencemar sama ada dari kawasan daratan melalui sungai atau dari laut. Walaupun begitu, dengan pembangunan yang pesat berlaku di zon pinggir pantai khususnya aktiviti perindustrian, pembandaran dan aktiviti rekreasi dan pelancongan di persekitaran pinggir pantai, masalah ini tidak boleh dianggap sebagai masalah kecil dan ianya perlu diberi perhatian serius. Sepertimana yang kita tahu, sektor perikanan merupakan pembekal utama ikan sebagai sumber makanan dan protein di Malaysia. Jadi masalah ini jika tidak dikawal akan memberi kesan terhadap ekonomi negara khususnya dalam sektor perikanan dan pelancongan.

     

          Malaysia dikelilingi oleh laut di mana terdapat pelbagai aktiviti seperti carigali minyak dan pengangkutan air. Justeru itu, Malaysia juga adalah terdedah kepada risiko tumpahan minyak yang besar. Perangkaan menunjukkan bahawa lebih dari 165 pelantar minyak telah menjalankan usaha carigali dan aktiviti pengeluaran di perairan Laut Cina Selatan dan Selat Melaka pula adalah laluan perkapalan yang antaranya paling tersibuk di dunia. Dalam tahun 1995 terdapat lebih kurang 30251 buah kapal yang telah melalui Selat Melaka yang mana hampir 30% adalah merupakan kapal-kapal tangki.     (Sumber : Perangkaan Jabatan Laut Semenanjung Malaysia).

         Berdasarkan kepada pemonitoran yang dilaksanakan oleh pihak Jabatan Alam Sekitar (JAS) dari tahun 1999 hingga 2004 mendapati beberapa perairan negara mengalami masalah pencemaran marin yang melampaui standard interim kualiti air marin yang dicadangkan khususnya bagi parameter minyak dan gris (O&G), jumlah pepejal terampai (TSS) dan bakteria koliform (E.coli). Punca pencemar bagi paramater O&G adalah dari tumpahan minyak dari kapal-kapal pengangkut sama ada semasa pembersihan kapal atau tangki minyak. Sementara itu, sebahagian besar parameter pencemar TSS dan E.coli berpunca daripada aktiviti pembangunan di kawasan pinggir pantai seperti aktiviti pembinaan, perindustrian, domestik dan penternakan. Menurut Jamaluddin & Kadaruddin (1997), pembinaan pusat-pusat tarikan pelancong di persekitaran pinggir pantai telah memberi impak negatif daripada segi pencemaran dan potensi berlakunya hakisan pantai.

         Kini, laut semakin terancam oleh aktiviti manusia yang ghairah mengejar materialistik tanpa menghiraukan implikasi kepada alam sekitar. Pencemaran di Asia Tenggara adalah berpunca daripada pelbagai faktor. Kepelbagaian faktor ini menyebabkan kualiti dan kuantiti air laut tercemar dengan begitu teruk tanpa ada satu vaksin yang mujarap untuk memulihkannya. Lebih 90% daripada punca pencemaran laut adalah disebabkan oleh aktiviti manusia dan baki 10% adalah berpunca dari sektor perkapalan. (Persatuan Pencinta Alam, Tumpahan Minyak Yang Meracuni Perairan Malaysia, Dewan Kosmik (Mac), DBP, Kuala      

Lumpur, 1995, m.s.:53-55)

                                                         

                                                            

                                                        

Gambar ini menunjukkan suatu  kawasan yang berlaku pencemaran marin di perairan Selat Melaka dan Laut China Selatan.

          Dalam langkah mengatasi masalah pencemaran marin ini, pihak kerajaan seharusnya berperanan dalam segala tindakan yang diambil. Dalam segala tindakan ini, pihak kerajaan telah bekerjasama dengan negara-negara jiran seperti Thailand dan Indonesia untuk bersama-sama menangani masalah pencemaran diperairan pantai Selat Melaka. Selain kerjasama antara negara luar, pihak kerajaan juga telah mengambil tindakan strategik sendiri dengan adanya agensi-agensi keselamatan dalam negara untuk memantau dan menjaga keamanan negara dalam memastikan perairan negara tidak diceroboh oleh mana-mana pihak dan tidak  

melakukan kerosakan di atas permukaan air laut. Dengan wujudnya kerjasama oleh negara-negara berpantai di rantau Asia Tenggara, terdapat tiga buah negara yang saling berkongsi perairan iaitu Malaysia, Indonesia dan Thailand. Ketiga-tiga negara ini saling terlibat dalam kerjasama yang bertujuan untuk mencapai kepentingan bersama. Malaysia dan Indonesia telah bekerjasama dalam usaha untuk mempertahankan kedaulatan Selat Melaka di bawah kedaulatan kedua-dua negara. Walaupun isu Selat Melaka bersifat rumit namun ia tidak pernah menghalang negara-negara berpantai untuk prihatin terhadapnya.

         Dalam satu kes kejadian yang berlaku pada 6 Januari 1967, telah memaksa negara-negara yang berpantai untuk mengambil satu tindakan yang positif terhadap kejadian tersebut. Di dalam tahun tersebut kapal tangki minyak Jepun yang dikenali sebagai Torry Canyon yang telah didaftarkan di Liberia telah terlibat dalam perlanggaran. Akibatnya berlaku pertumpahan minyak yang mana memerlukan kos yang tinggi untuk membersihkannya. Jumlah kos yang diperlukan pada ketika itu ialah 16 juta dollar.

         Dalam keadaan semasa, Malaysia dan Indonesia melalui ASEAN,  mereka telah menyalurkan pandangan mereka mengenai isu-isu Selat Melaka. Satu rancangan yang dikenali sebagai Rancangan Kontigensi Kebangsaan Mengawal Tumpahan Minyak telah diadakan di Jabatan Alam Sekitar. Objektif bagi kerjasama serantau ini membolehkan satu tindakan serta-merta dijalankan bagi mengawal tumpahan minyak ynag tertumpah di perairan Malaysia. Selain dari Malaysia, negara-negara berpantai yang lain seperti Singapura turut mewujudkan beberapa badan tertentu untuk mengatasi masalah ini. Kesemua badan-badan yang ditubuhkan ini terletak di bawah satu pentadbiran pelabuhan Singapura atau dikenali sebagai Port of Singapore (PSA). Syarikat-syarikat minyak juga prihatin dengan isu ini. Mereka telah bergabung untuk membentuk Tierred Area Response Capability (TARC). Pertubuhan ini dibentuk pada tahun 1986 dan dianggotai oleh Syarikat Minyak ESSO, Caltex dan Mobile. Organisasi ini mempunyai pelbagai kelengkapan yang canggih dan terkini yang dapat digunakan dalam kerja-kerja pengawalan dan pembersihan kawasan tumpahan minyak.
Pada tahun 1992, Singapura telah mencadangkan penubuhan satu badan khas untuk mengatasi masalah tumpahan minyak. East Asia Response Limited (EARL) akhirnya telah terbentuk dan ia dianggotai oleh lima syarikat minyak terkemuka. Syarikat-syarikat itu ialah ESSO, Petronas, Caltex, Mobile dan Shell. Pertubuhan ini berbeza dari pertubuhan yang lain kerana peranannya yang luas dan tidak terhad di kawasan perairan Malaysia dan Singapura sahaja tetapi meliputi rantau Asia Pasifik termasuk Jepun dan Australia.

           Apabila berlakunya kejadian tumpahan minyak, langkah pertama yang harus dilakukan ialah mengawal tumpahan minyak daripada merebak ke kawasan lain. Hal ini kerana tumpahan minyak akan cepat merebak melalui tiupan angin dan pengaliran arus air yang deras. Walaubagaimanapun, terdapat juga cara yang digunakan untuk mengawal tumpahan minyak iaitu  mengepung dan mengumpul tumpahan dengan menggunakan dispersent dan bahan kimia. Selain daripada itu, terdapat pelbagai faktor yang perlu diambil dalam mengawal tumpahan minyak daripada merebak . Antaranya ialah lokasi tumpahan, kuantiti tumpahan, jenis tumpahan dan keadaan laut. Apabila berlaku kejadian tumpahan minyak, pihak yang bertanggungjawab akan menjalankan operasi pembersihan minyak secara berperingkat-peringkat iaitu peringkat tempatan, peringkat kawasan dan peringkat wilayah.
Operasi peringkat wilayah berjalan apabila tumpahan minyak yang berlaku adalah yang terbesar, melibatkan kawasan yang luas dan jumlah tumpahan yang banyak. Ia dilakukan apabila jumlah peralatan, tenaga dan sumber dari negara ini tidak mencukupi dan melibatkan bantuan daripada negara lain. Di antara alternatif daripada kerjasama peringkat wilayah ini ialah Rancangan Kontigen Lombok - Makasar, Standard Operating Prosedure for Straits of Malacca and the Straits of Singapore, Standard Operating Prosedure for Malaysia and Brunei

Darussalam dan  ASEAN - Oil Spill Response Action Plan (ASEAN - OSRAP).

          Terdapat juga langkah-langkah lain yang dilakukan untuk mengurangkan dan mengelakan berlakunya kemalangan kapal di Selat Melaka dan Selat Singapura. Negara-negara berpantai merasakan amat perlu bagi mereka untuk mengawal keselamatan lalu lintas di kedua-dua selat tersebut. Oleh itu, mereka telah menyarankan agar Trafic Separation Scheme (TSS) atau Skim Lalu Lintas diwujudkan memandangkan di Eropah telah lama menggunakan kaedah ini iaitu sejak pertengahan abad ke-19. Perlaksanaan TSS adalah didorong oleh kejayaan skim yang serupa di Eropah. Cadangan untuk mengadakan skim ini di Eropah bermula pada tahun 1857 iaitu di England. Cadangan ini dibuat ekoran dari tragedi perlanggaran kapal milik Amerika dan Perancis yang mengorbankan seramai 3000 orang.
Beberapa saranan juga telah dibuat bagi menjaga supaya pencemaran tidak berlaku secara berleluasa. Antaranya ialah masalah pencemaran Selat Melaka harus dikaji dengan lebih

mendalam dan tindakan yang bersesuaian harus segera diambil.

          Selain itu, saranan dan peranan seterusnya melalui Akta Zon Ekonomi Eksklusif 1984 haruslah digunakan setakat yang diperlukan dan mengenakan denda yang lebih tinggi kepada mereka yang mencemarkan laut dan pantai. Kerajaan harus menubuhkan satu majlis peringkat tertinggi yang dianggotai dalam kalangan negara-negara berpantai yang berkongsi perairan Selat Melaka supaya membolehkan untuk meneliti perkara ini dan mencari jalan penyelesaiannya. Saranan berikutnya kepada semua pengguna Selat Melaka diwajibkan membayar levi atau tol. Dengan wujudnya pelbagai saranan, akta, skim dan pertubuhan diharapkan masalah pencemaran marin akan dapat dikurangkan bagi memelihara perairan negara kita. Di Malaysia pelbagai pihak terbabit dalam penguasaan pencemaran seperti Jabatan Alam Sekitar (JAS), Jabatan Kastam dan Eksais Diraja, Jabatan Marin, Jabatan Laut, TLDM dan PDRM yang diperwakilkan kuasa menyiasat di bawah Akta Kualiti Alam Sekeliling 1974. Walaupun begitu, Jabatan Alam Sekitar adalah bertanggungjawab sepenuhnya dalam menguatkan akta tersebut dengan dibantu oleh agensi-agensi maritim yang lain.

          Walaubagaimanapun, terdapat juga peranan daripada agensi-sgensi maritim yang lain. Antaranya ialah Jabatan Laut Semenanjung Malaysia, Jabatan Laut Sabah, Jabatan Laut Sarawak, Jabatan Perikanan, Jabatan Kastam & Eksais DiRaja Malaysia, Tentera Laut Diraja Malaysia, dan Jabatan Alam Sekitar. Peranannya adalah meronda, menahan, mengambil contoh di laut dan di kapal, menjalankan penyiasatan dan mengawasi kapal-kapal yang ditahan. Selain itu, Jabatan Kastam & Eksais DiRaja Malaysia hendaklah menguatkuasa peruntukan undang-undang yang berkaitan dengan pengimportan dan pengeksportan bahan buangan terjadual. Di dalam perairan ZEE, agensi terbabit perlulah menjalankan penguatkuasaan seperti yang termaktub di dalam seksyen 24 Akta Zon Ekonomi Eksklusif, 1984.

         Oleh itu, kerajaan telah melaksanakan peruntukan undang-undang bagi memastikan masalah pencemaran ini dapat dikawal dengan baik. Segala tindakan yang dilaksanakan juga dapat diperincikan dengan berkesan bagi membolehkan setiap kesalahan yang dilakukan dapat diberi perhatian yang khusus. Antara peruntukan undang-undang  yang dikuatkuasakan ialah peruntukan am Akta Kualiti Alam Sekeliling (AKAS),1974 (Pindaan 1996), Akta Zon Ekonomi Eksklusif (ZEE), 1984, Akta Kastam 1967 (Semakan 1990), dan sebagainya. Penguatkuasaan pencemaran marin adalah tertakluk di bawah Seksyen-Seksyen Akta Kualiti Alam Sekeliling (AKAS) 1974 (Pindaan 1996), Peraturan-Peraturan di bawahnya dan Perintah-Perintah Kualiti Alam Sekeliling seperti berikut.

(a) Seksyen-Seksyen Akta Kualiti Alam Sekeliling, 1974 (Pindaan 1996)

      (i)  Seksyen 18 (Pembawa yang ditetapkan hendaklah dilesen), Seksyen 19

           (Larangan terhadap menyebabkan kenderaan, kapal atau premis menjadi

            pembawa yang ditetapkan atau premis yang ditetapkan),

     (ii)  Seksyen 27 (Melepaskan minyak ke dalam Perairan Malaysia di larang),

     (iii) Seksyen 29 (Melepaskan buangan ke dalam perairan Malaysia di larang)

     (iv) ,Seksyen 31 (Kuasa menghendaki pemunya atau penduduk memasang,

            mengendali, membaiki, dsb),

     (v)   Seksyen 32 ( Pemunya atau penduduk hendaklah menyenggara dan

            mengendalikan kelengkapan),

     (vi)  Seksyen 33A (Audit alam sekeliling),

     (vii) Seksyen 34B (Larangan terhadap penempatan, peletakan, dsb. buangan

             terjadual),

    (viii)  Seksyen 37 (Pemunya atau penduduk hendaklah memberi maklumat),

    (ix)   Seksyen 38 (Kuasa untuk menahan, menaiki, menggeledah dan sebagainya) ,

             Seksyen 38A (Kuasa untuk memeriksa orang yang mengetahui kes),

    (x)    Seksyen 46A (Kuasa menyita kenderaan atau kapal),

    (xi)   Seksyen 46B (Kuasa perlucuthakan dan pelupusan),

    (xii)  Seksyen 46C (Penyitaan dan perlucuthakan kenderaan atau kapal),

    (xiii) Seksyen 46D (Tiada kos atau gantirugi berbangkit daripada penyitaan

             melainkan jika penyitaan dibuat tanpa sebab yang munasabah) ,

    (xiv) Seksyen 46E (Pampasan bagi kerugian atau kerosakan kepada harta),

    (xv)  Seksyen 47 (Kuasa bagi menuntut kos dan dan perbelanjaan) dan

    (xvi) Seksyen 48 (Kuasa untuk menahan dan menjual kapal), AKAS, 1974 (Pindaan      

            1996);

(b) Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Buangan Terjadual), 1989;

(c) Peraturan-Peraturan Kualiti Alam Sekeliling (Premis yang Ditetapkan)      

     (Kemudahan Pengolahan dan Pelupusan Buangan Terjadual; 1989 dan

(d) Perintah Kualiti Alam Sekeliling (Perwakilan Kuasa Pencemaran Marin) 1993 dan

      1994.

        Selain itu, penguatkuasaan pencemaran marin di bawah Akta Zon Ekonomi Eksklusif, 1984 adalah tertakluk di bawah seksyen-seksyen berikut.

     (i)    Seksyen 10 (Kesalahan kerana membuang atau melepaskan bahan-bahan tertentu);

     (ii)   Seksyen 11 (Pembelaan terhadap pertuduhan di bawah seksyen 10);

     (iii)  Seksyen 12 ( Keperluan bagi pembuangan atau melepaskan bahan-bahan tertentu

             mesti dilaporkan);

     (iv)  Seksyen 13 (Pengukuran berhubung dengan kemalangan maritim);

     (v)   Seksyen 14 (Arahan dan tindakan untuk mengeluarkan, menyebar, memusnah atau

             mencegah kerosakan);

    (vi)   Seksyen 15 (Kuasa untuk menahan dan menjual kapal);

    (vi)   Seksyen 24 (Kuasa-kuasa pegawai berkuasa);

    (vii)  Seksyen 25 (Kejar buru);

    (viii) Seksyen 26 (Bagaimana orang yang ditangkap diuruskan);

    (ix)   Seksyen 27 (Bagaimana vesel yang ditahan diuruskan);

    (x)    Seksyen 28 (Menghalang pegawai berkuasa dll); dan

    (vii) Seksyen 40 (Kerosakan terhadap harta benda atau orang perseorangan atau alam

            sekitar di dalam kawasan Zon Ekonomi Eksklusif atau didalam kawasan pelantar  

            benua).

      Penguatkuasaan melalui Akta Kastam 1967 (Semakan 1990) yang mana Perintah Kastam (Larangan Mengenai Eksport), 1988 - Butiran 13, Jadual Ketiga - "Pindaan No.2, 1993" menerangkan bahawa di bawah perintah-perintah ini pengimportan dan pengeksportan buangan terjadual hanya boleh dibuat setelah mendapat terlebih dahulu kelulusan bertulis daripada Ketua Pengarah Kualiti Alam Sekeliling. Pihak Kastam akan memantau dan memeriksa segala barangan buangan yang tidak mendapat kelulusan daripada pihak berwajib dan kepada sesiapa yang bersalah akan dikenakan denda dan tindakan undang-undang yang setimpal.

          Selain itu, langkah tindakan semerta yang harus dititikberatkan oleh pihak berwajib adalah dengan mengadakan kempen kesedaran kepada masyarakat pada semua peringkat (kebangsaan, tempatan, dan luar bandar). Program kesedaran melalui pendidikan dapat memberi pendedahan maklumat kepada pelajar tentang perlunya menjaga alam sekitar khususnya penjagaan laut supaya masalah pencemaran marin dapat diatasi. Program ini dilaksanakan pada peringkat sekolah rendah sehingga Institusi Pengajian Tinggi. Seterusnya, melalui risalah-risalah yang dipaparkan didada-dada akhbar sebagai saluran maklumat komuniti agar mereka mengetahui tentang pentingnya penjagaan alam sekitar. Penglibatan media massa dalam kempen kesedaran ini dapat menambah  pelbagai input kepada masyarakat tentang hak penjagaan alam sekitar kerana media massa seperti media elektronik dan media cetak adalah salah satu medium terbaik untuk penyaluran maklumat kempen. Sebagai contoh Kempen Pembersihan Pantai di Pulau Pinang yang telah dijalankan oleh Kelab Alam Sekitar, USM pada bulan lalu.

         Kesimpulan,  bumi adalah satu-satunya planet yang membolehkan kita dan hidupan lainnya hidup bebas. Perasaan hormat dan kasih sayang harus diberikan kepada semua bentuk hidupan dan persekitaran yang menjadi jiran tetangga kita. Segala tindakan manusia mempunyai kesan yang mendalam terhadap alam sekitar. Perasaan hormat terhadap hidupan lain bermakna menghormati diri kita sendiri. Menjaga kesejahteraan alam sekitar supaya tidak tercemar bermakna menghormati keperluan kita untuk mendapatkan udara dan bekalan air yang bersih. Secara globalnya masalah pencemaran laut merupakan di antara agenda terpenting yang harus dihadapi oleh negara-negara berpantai. Walaupun pelbagai masalah yang timbul dalam penguatkuasaan pencemaran disektor marin, namun ia tetap dijalankan oleh agensi-agensi maritim yang dipertanggungjawabkan dalam menangani masalah ini. Kerjasama ini bukan hanya terletak pada agensi-agensi yang terbabit tetapi orang awam juga boleh berkerjasama dengan melaporkan segera sebarang kejadian pencemaran laut yang dilakukan oleh pihak-pihak yang tidak bertanggungjawab. Kerjasama yang padu di antara agensi-agensi maritim dengan pihak-pihak swasta bagi menaja operasi pembersihan anasir pencemaran di laut amatlah dialu-alukan. Masalah pencemaran laut tidak akan dapat diselesaikan sekiranya tiada kesedaran dalam diri manusia sendiri tentang peri pentingnya alam sekitar kepada manusia. Selain daripada itu, undang-undang yang tertakluk juga harus dikuatkuasakan bagi menjamin masalah yang sama tidak akan berulang lagi. Penglibatan JAS dalam melaksanakan tanggungjawabnya hanya akan tercapai dengan kerjasama dan kefahaman masyarakat umum akan betapa pentingnya penjagaan alam sekitar. Alam sekitar yang bersih dan terlindung mencerminkan masyarakat yang harmonis dan sihat bagi menerajui pembangunan sains dan teknologi negara.